W dzisiejszych czasach praktycznie każde urządzenie jest podłączone do Internetu lub sieci lokalnej, począwszy od telefonu, komputera po lodówki i pralki. Dzisiaj nawet czajnik może być wyposażony w moduł wifi. Żadne z tych urządzeń nie mogłoby jednak poprawnie komunikować się z siecią bez jednej kluczowej rzeczy – adresu IP. Komputer ma adres IP, ale to jeszcze nie wystarcza, żeby wiedział, z kim może komunikować się bezpośrednio. Potrzebuje również maski podsieci i odpowiednich tras. Błąd w tych ustawieniach może sprawić, że urządzenie będzie szukać odbiorcy w niewłaściwym miejscu. Adresacja IPv4 jest niezwykle ważną rzeczą.
W poprzedniej lekcji poznaliśmy ARP oraz różnicę między adresem MAC a IP. Na przykładzie 192.168.20.10/24 zobaczysz, co oznacza adres, jak odczytać prefiks i czym różnią się adresy prywatne, publiczne, statyczne oraz dynamiczne.
Czym jest adres IP?
Adres IP (Internet Protocol Address) to unikalny identyfikator przypisany do każdego urządzenia podłączonego do sieci komputerowej – zarówno sieci lokalnej (LAN), jak i Internetu.
Mówiąc prościej:
👉 adres IP identyfikuje urządzenie w sieci i umożliwia przesyłanie danych między innymi urządzeniami. Adres pomaga wskazać nadawcę i odbiorcę pakietu oraz ustalić drogę jego dostarczenia. Możesz porównać go do adresu pocztowego, dzięki któremu listonosz wie, gdzie dostarczyć przesyłkę, ale z jednym zastrzeżeniem: nie każdy adres IP jest unikalny w skali całego Internetu. Prywatne adresy mogą powtarzać się w niezależnych sieciach.
W typowej podsieci dwa niezależne urządzenia nie powinny używać tego samego adresu unicast. Taka sytuacja prowadzi do konfliktu adresów i problemów z komunikacją.
IP jest potrzebny do komunikacji IP. Nie oznacza to, że każda możliwa wymiana danych w sieci wymaga tego protokołu. Przykładowo omawiany wcześniej ARP działa bezpośrednio w ramkach Ethernet.
Jak działa protokół IP?
IP działa w warstwie sieciowej. Określa między innymi format pakietu i sposób adresowania, z którego korzystają hosty oraz routery.
Jest protokołem bezpołączeniowym: przed wysłaniem pakietu nie ustanawia połączenia z odbiorcą. Routery mogą podejmować decyzję o przekazaniu każdego pakietu na podstawie jego adresu docelowego i dostępnych tras.
IP zapewnia usługę określaną jako best effort. Próbuje dostarczyć pakiety, ale nie gwarantuje:
- że dotrą do odbiorcy;
- że dotrą w kolejności wysłania;
- że dotrą w określonym czasie.
Sam IP nie potwierdza odbioru danych ani nie retransmituje utraconych pakietów. Takie zadania może realizować protokół wyższej warstwy, na przykład TCP.
Kto zarządza adresami IP?
Globalnym zarządzaniem adresami IP zajmuje się organizacja Internet Assigned Numbers Authority (IANA).
IANA:
- przydziela pule adresów IP,
- przekazuje je do 5 regionalnych rejestrów internetowych (RIR),
- a te z kolei rozdzielają adresy dostawcom Internetu (ISP) oraz organizacjom i użytkownikom końcowym.
Nie zgłaszasz jednak do IANA adresu drukarki w domu. Własną adresację prywatną ustalasz lokalnie, korzystając z przeznaczonych do tego zakresów.
Jak zbudowany jest adres IPv4?

IPv4 (Internet Protocol version 4) to najczęściej używana wersja protokołu IP. Jedną z jego mocnych stron jest kompatybilność z istniejącą infrastrukturą sieciową, co oznacza, że można go łatwo zintegrować z istniejącymi sieciami. Jest również szeroko wspierany przez systemy operacyjne i sprzęt sieciowy, co czyni go niezawodnym wyborem do komunikacji sieciowej.
Adres IPv4:
- ma 32 bity,
- zapisywany jest jako cztery liczby oddzielone kropkami,
- każda liczba mieści się w zakresie 0–255.
Przykład:
192.168.20.10
Każda z czterech liczb odpowiada jednemu oktetowi. Sam adres nie mówi jednak, gdzie kończy się część sieciowa, a zaczyna część hosta. Do tego potrzebujesz maski.
Przykład:
192.168.20.10
Każda z czterech liczb odpowiada jednemu oktetowi. Sam adres nie mówi jednak, gdzie kończy się część sieciowa, a zaczyna część hosta. Do tego potrzebujesz maski.
Część sieciowa i część hosta
Adres IPv4 wraz z maską pozwala rozróżnić:
- część sieciową – wskazującą podsieć;
- część hosta – wskazującą adres w obrębie tej podsieci.
Wróćmy do przykładu:
192.168.20.10/24
To adres IPv4 z podaną długością prefiksu. Zapis /24 oznacza, że pierwsze 24 bity stanowią część sieciową. Pozostałe 8 bitów przypada na część hosta.
Maska podsieci i prefiks
Maska podsieci określa podział adresu na część sieciową i część hosta. W jej zapisie binarnym kolejne jedynki oznaczają część sieciową, a następujące po nich zera część hosta.
Dla /24 maska wygląda tak:
11111111.11111111.11111111.00000000
W zapisie dziesiętnym jest to:
255.255.255.0
Długość prefiksu to liczba początkowych bitów części sieciowej. W adresowaniu IPv4 może wynosić od /0 do /32, choć nie każdy taki prefiks opisuje zwykłą podsieć dla komputerów.
| Prefiks | Maska podsieci |
|---|---|
/8 | 255.0.0.0 |
/16 | 255.255.0.0 |
/24 | 255.255.255.0 |
/25 | 255.255.255.128 |
/26 | 255.255.255.192 |
Podział nie musi wypadać między oktetami. Dla /25 część sieciowa obejmuje także pierwszy bit czwartego oktetu.
Co wynika z adresu 192.168.20.10/24?
Dla tego przykładu otrzymujemy:
| Element | Wartość |
|---|---|
| Adres interfejsu | 192.168.20.10 |
| Maska | 255.255.255.0 |
| Adres sieci | 192.168.20.0 |
| Adres rozgłoszeniowy, czyli broadcast | 192.168.20.255 |
| Typowy zakres adresów hostów | 192.168.20.1–192.168.20.254 |
| Liczba adresów hostów | 254 |
W tej podsieci część hosta ma 8 bitów, więc cały blok zawiera (2^8 = 256) adresów. Adres z samymi zerami w części hosta oznacza sieć, a adres z samymi jedynkami jest jej broadcastem. Pozostają 254 adresy dla interfejsów.
Reguła odejmowania dwóch adresów nie dotyczy wszystkich zastosowań IPv4. Na przykład /31 można stosować na łączach punkt–punkt, a /32 opisuje pojedynczy adres.
W typowej konfiguracji komputer 192.168.20.10/24 uzna adres 192.168.20.50 za lokalny. Aby dotrzeć do 192.168.21.50, będzie potrzebował odpowiedniej trasy, zwykle przez bramę domyślną. Własna tablica routingu może zawierać dodatkowe wpisy, które wpływają na ten wybór.
To właśnie ten etap poprzedza użycie ARP: najpierw komputer ustala drogę, a potem szuka MAC odbiorcy lokalnego lub następnego routera.
Pełne obliczanie i dzielenie podsieci to osobny temat. Jeśli chcesz go przećwiczyć, zobacz materiał Pasji Informatyki: Adresowanie IPv4 – budowa adresów, obliczenia i podział na podsieci.
Rodzaje adresów IP

Adresy IP można podzielić na kilka podstawowych kategorii.
Statyczne adresy IP
Są to adresy przypisane ręcznie przez administratora, inaczej mówiąc statycznie. Po przypisaniu takiego adresu pozostaje on przez cały czas taki sam, nie zmienia automatycznie. Powody przypisania takiego adresu mogą być różne. Najczęstszym z nich może być fakt, że niektóre urządzenia powinny mieć przypisane na stałe jeden adres, przykładowo router czy drukarka. Urządzenia te powinny być stale widoczne w sieci pod tym samym adresem w przeciwnym wypadku może wystąpić problem, gdy będziemy chcieli się z nimi skomunikować. Jeśli w tej samej sieci działa DHCP, trzeba uwzględnić ten adres w konfiguracji serwera, aby nie przydzielił go komuś innemu.
Dynamiczne adresy IP
W przeciwieństwie do adresów statycznych te adresy IP zmieniają się regularnie i automatycznie. Najpopularniejszym przykładem usługi zapewniającej tego typu adresacje jest serwer DHCP. Serwer ten pozwala na skonfigurowanie puli adresów, z której podłączone do sieci urządzenia będą dzierżawiły dane adresowe. Adresy IP mogą być przydzielane na określony przez administratora czas, po którego wygaśnięciu klient musi się zgłosić o ponowne przydzielenie adresu.
Ważną sprawą jest fakt, że klienci korzystają z tego adresu do czasu, gdy są podłączeni do Internetu. W momencie restartu komputera często się zdarza, że urządzenie otrzymuje inny adres. Dzieje się to automatycznie, lecz można skonfigurować tak usługę DHCP, aby każdorazowo dane urządzenie otrzymywało ten sam adres. Innymi słowy, zarezerwować określony adres dla danego komputera.
Adresy publiczne
Są to unikalne adresy przypisane do urządzeń, które są dostępne w publicznej sieci Internet. Adresy te są unikalne w skali świata, tylko jedno urządzenie może mieć przypisany dany adres. Publiczne adresy IP są używane przez serwery, strony internetowe i inne urządzenia, które muszą być dostępne z dowolnego miejsca w Internecie. Możesz otrzymać go od operatora albo korzystać z usługi działającej pod takim adresem.
Adresy prywatne
Są to adresy przypisane do urządzeń w sieciach prywatnych, które nie są dostępne z publicznego Internetu. Prywatne adresy IP są zwykle używane przez sieci lokalne (LAN) w domach i firmach.
Adresy te są unikalne, ale tylko w obrębie jednej sieci LAN, w innej sieci dany adres może się powtórzyć. Ten sam prywatny adres może występować w dwóch niezależnych sieciach. Jeśli jednak chcesz te sieci połączyć, na przykład przez VPN, nakładająca się adresacja może utrudnić routing.
Aby móc korzystać z globalnej sieci, adresy prywatne są zamieniane na publiczne dzięki usłudze NAT. Innymi słowy jeśli korzystamy z sieci lokalnej to dla usług i użytkowników w Internecie jesteśmy widoczni pod adresem publicznym.
RFC 1918 definiuje trzy zakresy:
| Prefiks | Zakres adresów |
|---|---|
10.0.0.0/8 | 10.0.0.0–10.255.255.255 |
172.16.0.0/12 | 172.16.0.0–172.31.255.255 |
192.168.0.0/16 | 192.168.0.0–192.168.255.255 |
Adresy specjalne: loopback i link-local
Nie każdy adres spoza RFC 1918 jest zwykłym adresem publicznym. IPv4 ma również zakresy przeznaczone do zadań specjalnych.
Loopback – komunikacja z własnym systemem
Zakres 127.0.0.0/8 jest przeznaczony do komunikacji loopback. Najczęściej spotkasz adres:
127.0.0.1
Pakiety skierowane do loopback pozostają we własnym systemie. Nie wychodzą przez kartę sieciową do switcha lub routera.
Dlatego działające połączenie z 127.0.0.1 nie potwierdza, że kabel, Wi-Fi lub dostęp do Internetu są sprawne. Loopback służy między innymi do lokalnej komunikacji z usługami.
Link-local i APIPA
Zakres 169.254.0.0/16 jest przeznaczony dla adresów IPv4 link-local. Pozwalają one komunikować się na lokalnym łączu i nie są przekazywane przez routery do innych sieci.
Przy automatycznym wyborze adresu według RFC 3927 używa się zakresu 169.254.1.0–169.254.254.255. Pierwsze i ostatnie 256 adresów całego bloku pozostaje zarezerwowane.
W Windows mechanizm automatycznego nadawania takiego adresu nazywa się APIPA. Jeśli interfejs ma pobierać konfigurację przez DHCP, ale nie może jej uzyskać, system może sam wybrać adres link-local.
Jeśli zamiast oczekiwanego adresu sieci domowej widzisz 169.254.x.x, sprawdź połączenie i dostępność DHCP. Nie jest to adres przydzielony przez serwer DHCP ani potwierdzenie dostępu do Internetu.
Rodzaje transmisji IPv4
- Unicast – Rodzaj tej komunikacji jest używany do kontaktu jednego urządzenia z drugim. Typowym przykładem jest połączenie komputera z serwerem plików.
- Multicast – Transmisja multicastowa zmniejsza ruch, umożliwiając jednemu urządzeniu wysłanie pojedynczego pakietu do wybranego zestawu urządzeń należącej do danej grupy multicastowej. IPv4 zarezerwował adresy 224.0.0.0 do 239.255.255.255 jako zakres multicastów.
- Broadcast – Jest to adres rozgłoszeniowy. Polega na wysłaniu przez jeden port pakietów do wszystkich komputerów podłączonych do innych portów w danej sieci. W sieci lokalnej Ethernet w warstwie łącza danych broadcastem jest adres MAC, którego wszystkie bity mają wartość 1 (FF-FF-FF-FF-FF-FF).
Klasy adresów IPv4 – historyczny podział
W starszych materiałach spotkasz klasy A, B, C, D i E. W adresowaniu klasowym początkowe bity adresu określały jego klasę, a dla klas A–C także domyślny podział na sieć i hosta.
| Historyczna klasa | Pierwszy oktet | Dawny podział lub przeznaczenie |
|---|---|---|
| A | 0–127 | Domyślna maska /8; zakresy zaczynające się od 0 i 127 mają specjalne znaczenie. |
| B | 128–191 | Domyślna maska /16. |
| C | 192–223 | Domyślna maska /24. |
| D | 224–239 | Multicast. |
| E | 240–255 | Przestrzeń zarezerwowana; 255.255.255.255 ma osobne zastosowanie jako broadcast. |
Każdy adres IPv4 ma 32 bity. Klasy A–C różniły się długością części sieciowej i hosta, a nie długością całego adresu.
Sprawdź adresację na swoim komputerze
Na komputerze z Windows otwórz Wiersz polecenia i uruchom:
ipconfig /all
Wystarczą standardowe uprawnienia użytkownika. Polecenie wyświetla konfigurację i niczego nie zmienia.
Dla aktywnego interfejsu znajdź:
- adres IPv4;
- maskę podsieci;
- bramę domyślną;
- informację, czy DHCP jest włączone;
- serwer DHCP i dane dzierżawy, jeśli są dostępne.
Oczekiwany wynik to konfiguracja Twoich rzeczywistych interfejsów. Nie musi zawierać adresu 192.168.20.10 – ten adres jest przykładem użytym w artykule.
Krótkie zadanie na koniec
Komputer ma adres 192.168.20.10/24. Zakładamy zwykłą konfigurację bez dodatkowych, bardziej szczegółowych tras. Który odbiorca należy do tej samej podsieci: 192.168.20.200 czy 192.168.21.10? Jaki jest adres broadcast tej podsieci?
Poprawna odpowiedź: Do tej samej podsieci należy 192.168.20.200. Przy masce /24 pierwsze trzy oktety wskazują sieć, więc jest nią 192.168.20.0/24. Jej broadcast to 192.168.20.255. Adres 192.168.21.10 znajduje się poza tą podsiecią. Do komunikacji z nim komputer potrzebuje odpowiedniej trasy, zwykle przez bramę.
Następny krok: Znasz już budowę adresu IPv4, rolę maski i podstawowe zakresy adresowe. W kolejnej lekcji przejdziemy do IPv6. Poznasz jego 128-bitowe adresy, zasady skracania zapisu i najważniejsze różnice względem IPv4.
Przejdź do następnej lekcji: IPv6 – budowa adresu i podstawowe zasady adresacji →
← Poprzednia lekcja: ARP, adres MAC i IP – jak działa komunikacja w sieci LAN i WAN? · Wróć do spisu kursu