Jak ogarnąć terminal – podstawowe polecenia w Linuksie

by Patryk

W ogromnym świecie systemów operacyjnych Linux opanowanie wiersza poleceń (CLI) to jedna z tych umiejętności, które przydają się wszystkim, zarówno początkującym jak i tym, którzy w terminalu czują się jak w domu. Linux słynie z tego, że „prawie wszystko jest plikiem”, więc kluczem do sprawnej pracy jest umiejętność wyszukiwania informacji oraz obsługi plików tekstowych za pomocą poleceń. Ważne jest więc abyś poznał podstawowe polecenia w Linuksie.

Nauka podstawowych komend powłoki jest trochę jak nauka nowego języka – tylko zamiast odmiany przez przypadki masz polecenia, przełączniki i argumenty. Dobra wiadomość: to język bardzo praktyczny. Gdy złapiesz podstawy, wiele rzeczy zrobisz szybciej niż myszką (bez klikania i szukania ikon).

W poprzedniej lekcji poznaliśmy podstawowe elementy Linuksa. Teraz przećwiczysz podstawowe polecenia Linux: pwd, cd, ls, tree i find. Dowiesz się też, jak czytać składnię poleceń, korzystać ze skrótów klawiaturowych i sprawdzać dokumentację. Przykłady wykonuj w Debianie przygotowanym w poprzednich lekcjach, w powłoce Bash. Możesz korzystać z konsoli maszyny wirtualnej albo z działającego połączenia SSH.

Składnia poleceń w Linuxie


Bardzo ważną kwestią związaną z poleceniami w linuxie, jest fakt, że terminal rozróżnia wielkość liter. Przykładowo ls i LS mogą oznaczać coś zupełnie innego (a czasem LS nie oznacza nic… i wtedy Linux bezlitośnie Ci to zakomunikuje).

Żeby polecenia były zrozumiałe dla systemu, trzymaj się standardowej składni:

polecenie [przełączniki] [argumenty]
  • Polecenie – Jest to akcja lub operacja, która ma zostać wykonana. To zwykle pierwsze słowo w komendzie i mówi systemowi, co ma zrobić. Przykład: mkdir tworzy nowy katalog.
  • Przełączniki – Są to parametry modyfikujące działanie polecenia, sprawiając, że działają one w inny sposób. Występują w dwóch popularnych wersjach:
    • krótkie: pojedyncza litera poprzedzona myślnikiem, np. -d
    • długie: całe słowo poprzedzone dwoma myślnikami, np. --directory
  • Argumenty – Są to informacje niezbędne do wykonania komendy: nazwy plików, ścieżki katalogów, ciągi tekstowe lub inne parametry wymagane przez polecenie. Przykład: w poleceniu ls -l /home/user argumentem jest /home/user, czyli katalog do wyświetlenia.

Krótkie przełączniki możesz łączyć: -cvzf zamiast -c -v -z -f.

Uwaga: jeśli któryś przełącznik wymaga parametru (np. ścieżki lub nazwy pliku), parametr podajesz osobno, np. -C /sciezka. Jeśli masz kilka takich opcji z parametrami, zwykle nie da się ich „skleić” w jedno -xyz.

Przykład:

ls -l /home

Poszczególne elementy oznaczają:

  • ls — polecenie wyświetlające informacje o plikach i katalogach;
  • -l — przełącznik włączający szczegółowy format;
  • /home — katalog, którego zawartość chcesz wyświetlić.

Najważniejsze skróty klawiszowe w terminalu Linux

Skróty klawiaturowe w terminalu to mała magia, która oszczędza mnóstwo czasu (i nerwów). Oto najważniejsze:

  • Ctrl+C – przerywa działające polecenie/program
  • Ctrl+D – wylogowuje użytkownika z sesji
  • Ctrl+Z – wstrzymuje proces i przenosi go w tło. Możesz go potem przywrócić np. fg.
  • Ctrl+L – czyści ekran terminala
  • Tab – autouzupełnianie poleceń i ścieżek (podwójny Tab pokaże listę dopasowań gdy jest ich więcej)
  • Shift+PgUp / Shift+PgDown – przewijanie terminala góra/dół
  • Win + strzałki lewo/prawo – przełączanie obszarów/ekranów (zależne od środowiska graficznego)

Podstawowe polecenia systemowe, które warto znać

  • poweroff / shutdown / halt – wyłączenie systemu
  • reboot – ponowne uruchomienie systemu
  • logout / exit – wylogowanie z terminala
  • man [polecenie] – pełna instrukcja i opcje polecenia (manual)
  • whatis [polecenie] – krótki opis komendy

Polecenia nawigacyjne w Linuxie


Poruszanie się po systemie plików to absolutna podstawa. Bez tego nawet najlepsze komendy są jak GPS bez mapy. Poniżej znajdziesz zestaw najważniejszych poleceń, które pomogą Ci ogarnąć katalogi i ścieżki.

Sprawdzanie ścieżki do aktualnego katalogu: pwd

Polecenie pwd pokazuje ścieżkę do bieżącego katalogu, w którym aktualnie się znajdujesz:

pwd

Przykładowy wynik dla użytkownika patryk:

/home/patryk

Sprawdzanie bieżącego katalogu jest szczególnie przydatne przed operacjami na plikach. Ta sama ścieżka względna może wskazywać inne miejsce zależnie od tego, gdzie jesteś.

Przechodzenie między katalogami: cd

Polecenie cd służy do zmiany katalogu.

Przejdź do /usr/bin i sprawdź rezultat:

cd /usr/bin
pwd

Zobaczysz:

/usr/bin

Przykłady argumentów:

  • Przejście do konkretnego katalogu: cd /usr/bin
  • Przejście do katalogu nadrzędnego: cd ..
  • Przejście do katalogu domowego: cd ~

W Linuksie w ścieżkach używa się / (slash), a nie \ (backslash) jak w Windowsie.

Typy ścieżek w Linuxie

Ścieżka bezwzględna zaczyna się od katalogu głównego /, na przykład:

/home/patryk/file1.txt

Wskazuje to samo miejsce niezależnie od bieżącego katalogu.

Ścieżka względna jest interpretowana względem aktualnej lokalizacji. Jeśli jesteś w /home, zapisujemy ją bez ukośnika:

patryk/file1.txt

wskazuje ten sam plik.

Wyświetlanie zawartości katalogów: ls

Polecenie ls bez argumentów wyświetla zawartość bieżącego katalogu:

ls

Aby zobaczyć również ukryte wpisy i szczegółowe informacje, użyj:

ls -la

Nazwy zaczynające się od kropki są traktowane jako ukryte przez wiele narzędzi.

Jak rozpoznać plik i katalog w ls -l

Przykładowy wiersz:

-rw-r--r-- 1 patryk patryk 120 paź  6 12:00 notatki.txt

W Linuksie na pierwszy rzut oka nie zawsze widać, czy coś jest plikiem czy katalogiem, ale ls -l podpowiada to pierwszym znakiem w kolumnie uprawnień:

  • literka d – Oznacza katalog
  • znak kreseczki (-) – Oznacza plik
  • literka l – Oznacza dowiązanie symboliczne

Pozostałe znaki określają prawa dostępu oraz właściciela i grupę, do której należy plik. Ten temat omówiony zostanie szerzej w dalszej części kursu w lekcji dotyczącej uprawnień.

W wielu poleceniach możemy korzystać z rekurencji. Pozwala ona zastosować polecenie nie tylko do wskazanego katalogu, ale także do wszystkich jego podkatalogów. Służy do tego przełącznik -r lub -R.

ls -laR /root

Wizualizacja struktury katalogów: tree

Dużo lepszym poleceniem pozwalającym zwizualizować strukturę katalogów jest polecenie tree. Jak sama nazwa wskazuje wyświetla on na ekranie strukturę katalogów w formie drzewa.

Jeśli programu nie ma w Debianie, zainstaluj go jako administrator:

su -
apt update
apt install tree
exit

Po powrocie do zwykłego użytkownika wykonaj:

tree -L 1 /home

Opcja -L 1 ogranicza głębokość do jednego poziomu poniżej wskazanego katalogu.

Wyszukiwanie plików i katalogów: find

Polecenie find to jedna z najbardziej przydatnych komend w Linuksie. Świetnie współpracuje z wzorcami (metaznakami) i pozwala też wykonywać akcje na znalezionych plikach.

Wyszukiwanie według nazwy

Znajdź zwykłe pliki, których nazwy zaczynają się od małej litery a:

find ~ -type f -name 'a*'

Poszczególne elementy oznaczają:

  • ~ — początek wyszukiwania;
  • -type f — tylko zwykłe pliki;
  • -name 'a*' — nazwy pasujące do wzorca.

Apostrofy są ważne: przekazują wzorzec do find, zamiast pozwolić Bashowi rozwinąć go wcześniej na podstawie bieżącego katalogu.

Do wyszukiwania bez rozróżniania wielkości liter służy -iname:

find ~ -type f -iname 'a*'

Jeśli szukasz katalogów, użyj -type d:

find ~ -type d -name 'a*'

Brak wyniku może po prostu oznaczać brak dopasowania. Komunikat Permission denied informuje natomiast o braku uprawnień do sprawdzenia konkretnej lokalizacji.

Wyszukiwanie według czasu modyfikacji

Pliki modyfikowane w ostatnich 7 dniach

find ~ -type f -mtime -7

Dodatkowy przykład: wykonanie polecenia dla znalezionych plików

find może uruchamiać inne polecenia przez -exec.

find /var/log -type f -size +1M -size -3M -exec cp {} /wspolny \;

Znajduję wszystkie pliki w określonym rozmiarze z katalogu /var/log i kopiuje je do katalogu /wspolny.

Metaznaki (wildcards) w Linuxie

Metaznaki są potężną funkcjonalnością używaną w poleceniach systemu Linux do dopasowywania nazw plików/katalogów według wzorców:

  • Znak gwiazdki * – Dopasowuje jeden lub więcej wystąpień dowolnego znaku. Przykładowo polecenie find /home/patryk/file*.txt może wyświetlić takie wyniki: file1.txt, file2.txt, file_test.txt.
  • Znak zapytania ? – Dopasowuje pojedynczy znak. Przykładowo polecenie find /home/patryk/file?.txt może wyświetlić takie wyniki: file1.txt, file2.txt ale nie wyświetli pliku file_test.txt.
  • Nawiasy kwadratowe [ ] – Dopasowuje znak do znaków znajdujących się w nawiasach. Przykładowo polecenie find /home/patryk/file[12].txt może wyświetlić takie wyniki: file1 i file2.

Sprawdzanie ścieżki do polecenia: which i type

Polecenie which pokazuje ścieżkę do pliku wykonywalnego, który uruchamiasz wpisując daną komendę. To przydatne np. gdy chcesz sprawdzić, skąd system bierze konkretny program.

Polecenia mogą być wbudowane w powłokę czyli będą dostępne od razu w danej dystrybucji lub mogą być plikami wykonywalnymi i będą znajdować się w konkretnym pliku. Aby sprawdzić jakiego typu jest polecenie możemy skorzystać z polecenia type.

Przykładowo znając ścieżkę do pliku wykonywalnego polecenia passwd możesz sprawić aby użytkownik Janek mógł zmieniać hasła użytkowników wpisując do pliku /etc/sudoers odpowiedni wpis, w którym należy wpisać ścieżkę do pliku wykonywalnego. Więcej o sudo opowiem w kolejnych artykułach, na razie potraktuj to jako fajną ciekawostkę.

Krótkie zadanie na koniec

Wykonaj jako zwykły użytkownik:
– przejdź do /usr i sprawdź bieżącą ścieżkę;
– wyświetl zawartość katalogu w formacie szczegółowym, także z ukrytymi wpisami;
– wyszukaj we własnym katalogu domowym zwykłe pliki z rozszerzeniem .txt, zmodyfikowane w ostatnich siedmiu dobach.

Poprawna odpowiedź:

cd /usr
pwd
ls -la
find ~ -type f -name ‘*.txt’ -mtime -7

pwd powinno wyświetlić /usr. Wynik ostatniego polecenia zależy od Twoich plików — pusta lista nie musi oznaczać błędu.


Następny krok: skoro umiesz odnaleźć pliki i katalogi, przejdziemy do zarządzania nimi. W kolejnej lekcji poznasz polecenia do tworzenia, kopiowania, przenoszenia i usuwania danych oraz pracy z archiwami.

Przejdź do następnej lekcji: Pliki, katalogi i archiwa — najważniejsze polecenia w Linuksie →

← Poprzednia lekcja: Podstawy Linuksa – darmowy system, który rządzi światem serwerów · Wróć do spisu kursu

Może Cię również zainteresować

Dodaj komentarz